Biên khảo

 

Bìa lưu tại Paris-Kim Vân Kiều - Thanh Tâm Tài Tử- quyển 1

4 chữ nhỏ giữa là Thanh Tâm Tài Tử

 

.

KIM VÂN KIỀU TRUYỆN LÀ TỔNG THỂ NHỮNG BÀI BÌNH GIẢNG CHO TÁC PHẨM ĐOẠN TRƯỜNG TÂN THANH.

 
Phần 2:

GIẢI TỎA NHỮNG VẤN ĐỀ – Tiếp theo

 

Bài 1
Trong phần 1 căn cứ vào bối cảnh lịch sử, đồng thời tái hiện lại khung cảnh trong kỳ tổng thuyết ĐOẠN TRƯỜNG TÂN THANH (ĐTTT), câu chuyện đã dẫn đến kết luận sơ khởi rằng KIM VÂN KIỀU TRUYỆN (KVKT) là quyển sách tập hợp các bài bình giảng cho ĐTTT.

Điều đó làm nảy sinh một số nghi vấn. Hôm nay, chúng ta đi tìm lời giải cho từng nghi vấn đó.

1- Câu hỏi đầu tiên:

Tên sách KIM VÂN KIỀU TRUYỆN ( KVKT)có từ lúc nào, do ai đặt?

Để trả lời câu hỏi này, chúng ta ngược dòng lịch sử, quay về thời gian sau ngày cụ Nguyễn Du tạ thế, tháng 9/1820.

Căn cứ vào tư liệu mà nhà nghiên cứu Lê Nghị tìm được, thì Mộng Liên Đường Nguyễn Đăng Tuyển, một đồng liêu của cụ đã đề từ.

Khi nhắc đến Đoạn Trường Tân Thanh, Mộng Liên Đường đã luận giảng Đoạn Trường Tân Thanh là “tiếng kêu mới xé ruột”.

Tiếp đó, Phạm Quý Thích lại có bài ” Thính Đoạn Trường Tân Thanh hữu cảm”.

Cả hai bài, theo truyền Phạm Quý Thích đã in cùng Đoạn Trường Tân Thanh trước 1821, giảng cho học trò, nên mới có tập cho Minh Mạng xem. Phù hợp với điều mà học trò ông truyền tụng: bản phường – Hàng Gai Hà Nội.

* Và nhà nghiên cứu Lê Nghị đã trưng ra các bằng chứng quan trọng sau:

Tàng bản ký hiệu V.N.B.60, Bên trong là các trang thơ Truyện Kiều chữ Nôm. Bìa sách ghi bằng bút sắt:
明命御覽(賜)(名)斷腸新聲. 金雲翹傳 (mấy chữ này viết bằng bút sắt).
Phiên âm là:
Minh Mạng ngự lãm (tứ) (danh) Đoạn Trường Tân Thanh Kim Vân Kiều truyện.

Theo bút ghi này chỉ có một cách hiểu là:

” Minh mạng đã đọc ban ân (tứ) tên( danh) Đoạn Trường Tân Thanh : Kim Vân Kiều truyện”.

Như vậy đây là bản Đoạn Trường Tân Thanh trình Minh Mạng duyệt và Minh Mạng đổi tên thành Kim Vân Kiều truyện, có thể có chỉnh sửa, là bản gốc của bản Kinh về sau. ( Lê Nghị)

Với những bằng chứng hiển nhiên đó, chúng ta có thể xác định rằng tên sách KIM VÂN KIỀU TRUYỆN là do đích thân vua Minh Mạng đặt. Đây cũng là thông lệ ban thưởng ân điển cho triều thần trong kỳ thời quân chủ.

Nhà vua đã ban tên KIM VÂN KIỀU TRUYỆN cho ĐOẠN TRƯỜNG TÂN THANH.

Điều này minh định KIM VÂN KIỀU TRUYỆN là tên gọi được tứ ân của ĐOẠN TRƯỜNG TÂN THANH, một bộ truyện được viết bằng chữ Nôm, dùng thể thơ Lục Bát, tác giả là cụ Tiên Điền Nguyễn Du.

Tới lúc này, ta có thể kết luận rằng ở Việt Nam, truyện thơ Lục Bát KIM VÂN KIỀU TRUYỆN có trước bản KIM VÂN KIỀU TRUYỆN văn xuôi.

Còn ở Trung Hoa, mãi cho đến nửa sau thế kỷ 20, họ mới đổ xô đi tìm KIM VÂN KIỀU TRUYỆN. Tạm gác lại vấn đề này, chúng ta sẽ bàn thảo ở các phần sau.
……..
Tên của một quyển truyện luôn khái quát về nội dung mà tác giả muốn truyền tải khi sáng tác.

ĐOẠN TRƯỜNG TÂN THANH, theo lời luận giảng của Mộng Liên Đường có nghĩa là ” Tiếng kêu mới xe ruột”. Không biết có phải vì ông cũng muốn tránh ” hoạ văn tự” nên đã có ý làm nhẹ bớt ngữ nghĩa câu chữ.

Chúng ta đều biết các cụm chữ: tân quan, tân trạng nguyên, tân nhậm, tân thời, tân kỳ,… đều diễn tả người và sự vật… trong thời đại ta đang sinh sống. Như vậy ” tiếng kêu mới xé ruột” cũng chính là ” tiếng kêu xé ruột đời nay”.

Vua Minh Mạng là một minh quân, ngài không thể để chúng dân hiểu câu chuyện theo hướng đó được. Nếu ban lệnh cấm, bởi vì ĐOẠN TRƯỜNG TÂN THANH là tác phẩm kiệt xuất, nên truyện vẫn sẽ như làn sóng ngầm, âm thầm lan tỏa, hoạ hại khó lường.

Nội dung truyện ĐOẠN TRƯỜNG TÂN THANH nhất thiết phải được hiểu theo hướng khác. Chính vì vậy mà nhà vua đã triệu tập văn quan, cùng các nhà nho uyên bác để tổng thuyết ĐOẠN TRƯỜNG TÂN THANH theo hướng phục vụ lợi ích hoàng triều.

Chính vì lẽ đó mà ĐOẠN TRƯỜNG TÂN THANH đã trở thành KIM VÂN KIỀU TRUYỆN. Cho dù toàn truyện chỉ nói về nàng KIỀU, hai nhân vật KIM, VÂN chỉ xuất hiện trong trên dưới 100 câu thơ. Và các cảnh có mặt họ cũng chỉ để nói về chuyện của KIỀU.

Ngoài ra, cuộc tổng thuyết do vua Minh Mạng khởi xướng đã thay đổi nội dung những đoạn mà nội dung có nguy cơ tác động đến tâm thức xã hội.

Ví dụ:
Trong ĐOẠN TRƯỜNG TÂN THANH, nhân vật Hồ Tôn Hiến nghĩ về Thúy Kiểu và Từ Hải như sau:

Biết Từ là đấng anh hùng
Biết nàng cũng dự quân trung luận bàn

Lẽ dĩ nhiên là nhà vua không hề muốn một kẻ chống đối được tôn là anh hùng. Chuyện lấy bối cảnh bên Trung Hoa, nhưng ở vào lúc Minh Mạng đang ngồi trên ngai vàng, vẫn có những nhóm phản loạn ở Việt Nam.

Cuộc tổng thuyết xác địnhTừ Hải phải là tên giặc tham dâm, háo sắc, chỉ nghe lời thẽ thọt của mỹ nhân mà bỏ mặc quân tình. Nàng Thúy Kiều cũng không có tài trí để dự quân trung họp bàn nữa, nàng sẽ trổ ” bảy chữ, tám nghề” trong phòng ngủ để khuyên Từ Hải.

Vua Minh Mạng cùng các văn thần, các nhà nho tìm được đồng minh từ sách truyện của Trung Hoa. Và họ đã diễn giải, bình giảng theo ý đó.

…….

Chúng ta hãy đọc một đoạn khảo luận của dịch giả Lâm Thanh Sơn:

Trong cuốn Vương Thuý Kiều của Dư Hoài – thì Từ Hải là một gã tướng cướp ven biển vô học , võ biền , tàn ác . Hơn nữa lời văn rất thô thiền , như đoạn Kiều khuyên Từ ra hàng . Từ nói với Kiều :
⁃ ‘’… Lúc mới bàn tới việc quy hàng , tôi thấy là bất tiện. Sau nghe nàng khuyên mãi mới thi hành , nay lại thấy tiện lợi vô cùng …’’ .Rồi Từ lại nói : – ‘’ Nếu không hàng thì vàng lụa , đàn bà con gái tuỳ ý ta muốn lấy bao nhiêu là một điều thuận tiện …’’.

Dịch giả Lâm Thanh Sơn đã kết luận:

Nhưng dưới ngòi bút của Nguyễn Du , ông đã nâng Từ lên thành ‘’ Đại vương ‘’ , thành bậc anh hùng cái thế ! Hình ảnh Từ chói loà , rực rỡ trong lòng người đọc – cũng như trong lòng Kiều.
—–

Đây là trích lục nguyên văn một đoạn khảo luận do nhà biên khảo Lê Nghị viết về cuộc tổng thuyết:

Nại hà:
Ngọc nhan bất tác, trúc hãn nan bằng
Tài tử tình thư, cánh lạc ư kim ngọc tượng chi ngoại
Giai nhân tâm sự, tẫn phó ư phong sương binh hỏa chi dư
Thánh Thán bất phùng, hàn yên tán mạn
Hoa Đường dĩ viễn, phá bích tiêu điều

Sở đương mịch kỳ di biên, cáo chư đồng chí
Truyền thân tả chiếu ly tảo trích hoa
Hoá công họa công, hợp trước phủ ba chi bút
Thiên thế bách thế, liêu phân thiều bộc chi âm
Thượng dĩ hoàn luân đài kiểm điểm chi sơ tâm
Hà dĩ bị nghệ uyển bình chướng chi giai thoại

Diệc cổ kim lai tài bình nhất vận sự nhĩ.
( Minh Mạng tổng thuyết)

Tạm dịch nghĩa:

Ngặt nỗi:

Người ngọc chẳng gặp, sử xanh khó làm bằng chứng
Sách tình của tài tử (thì) chỉ là phủ bên ngoài ý vàng ngọc
Tâm sự giai nhân cứ đổ cho thời gian, chiến tranh hủy hoại
Thánh Thán(1) chẳng gặp, khói sương mờ mịt
Hoa Đường (2) đã khuất , tường vách tiêu điều

(Vì vậy) cần biên soạn để lại, nó thống nhất ý chung
Nghĩa đen nghĩa bóng, tránh lầm xấu tốt.
Trời với người hợp sức múa bút búa rìu cho rõ
Trăm tới ngàn năm phân bàn bật tiếng thơ, đừng nói là khúc dâm ô.
Trước là để tâm đầu với người đã khuất
Sau góp thêm bình luận chuyện văn chương

Tự xưa tới nay là việc vẫn thường làm.

Mở đầu là Thanh Tâm Tài Tử cổ kim, kết thúc là “diệc cổ kim lai”. Trong bản văn còn nhắc tới các từ: đồng chí, bọn tao đàn ngày nay, cho thấy Thanh Tâm Tài Tử không phải là một tác giả, mà là một nhóm người.

Tại sao lại có tổng thuyết nếu trước đó không có chỉ đạo về bình phẩm Kim Vân Kiều? Sự kiện tổng thuyết này đương nhiên là chỉ có quan chức liên quan tới nội trị và văn hoá. Nó cũng giống như nghị quyết của ban tuyên giáo trung ương ngày nay vậy. Tổng thuyết không có nghĩa là lễ hội công khai, giới sĩ phu cũng chỉ nghe tường thuật từ các quan chức dự mà thôi. Ai tiết lộ điều gì trái lệnh vua là xử tội! Tổng thuyết không nhằm kỷ niệm thiên tài Nguyễn Du, không hề đề cao Nguyễn Du rõ ràng, chỉ nhấn mạnh là hiểu cho đúng ý Nguyễn Du, đương nhiên là theo ý vua định hướng.

(Tự Đức sau này tục truyền còn đòi đánh đòn Nguyễn Du, và tổng thuyết của ông là hạ thấp Nguyễn Du rất rõ ràng, mặc dù có yếu tố nghi ngờ bài tổng thuyết không chắc là của Tự Đức vì phạm huý nhà Nguyễn đến vài chục lấn trong 140 câu thơ, sẽ có bài sau)

Theo ý kết luận trên của Minh Mạng, cũng thấy rõ Ông muốn nói: không có gì làm bằng chứng gốc tích của truyện Đoạn Trường Tân Thanh. Ông không nhắc gì tới Đoạn Trường Tân Thanh, cho nên hiểu ngược Đoạn Trường Tân Thanh do ông đặt là sai với tục truyền, và vì lệnh vua là phải thi hành nên sách in phải đặt theo ý vua duyệt: Kim Vân Kiều truyện.
Bối cảnh lịch sử cho thấy rằng Đoạn Trường Tân Thanh là cuốn sách có độc cho triều đình phong kiến. Tổng thuyết nhằm tổng kết các biện pháp khắc phục một sự việc đã rồi, một tác phẩm được tuyệt đại quần chúng say mê.
Cách khắc phục của Minh Mạng là khôn ngoan và hiệu quả cho vương triều nhưng di họa cho đời sau. Người trong nước hiểu lầm và gián điệp văn hoá tận dụng xuyên tạc.
—-

Đến đây, chúng ta đã biết tên sách KIM VÂN KIỀU TRUYỆN là do Minh Mạng ban cho ĐOẠN TRƯỜNG TÂN THANH.

Sau khi tổng thuyết, ta lại có KIM VÂN KIỀU TRUYỆN văn xuôi do Thanh Tâm Tài Tử biên soạn.

Thanh Tâm Tài Tử, rồi lại có Thanh Tâm Tài Nhân. Chúng ta sẽ bàn về hai danh xưng này trong phần kế tiếp.

.

( còn tiếp)

.

Đỗ Phú

 

Đăng bởi nguyenlacthovan

Sống không cạn chén trọn tình. Chết ai tri kỷ rượu nghiêng rưới mồ? ...... Sinh tiền bất tận tôn trung tửu Tử hậu thùy kiêu mộ thượng bôi (Đối tửu - Nguyễn Du)