Lê Nghị Phê bình

 

Books wallpapers by Telasm

 

 

KỲ CỤC

 

TÂN THƯ… LOẠN NGỮ
Lẩm Cẩm Tử Lê Nghị

.
Khờ:
Vừa rồi tôi có đọc bài của ông An Chi đăng trên Thanh Niên.VN giải thích từ nguyên của từ: kỳ cục. Ông ấy cho rằng đó là phương ngữ Nam bộ đã dùng sai và từ điển Nguyễn văn Ái , Lê văn Đức, Ban tu thư Khai Trí cũng giải thích sai do không biết chữ Hán, thấy ngọn mà không thấy gốc. Theo ông ấy, kỳ cục là từ để khen chứ không phải từ để chê. Ông nghĩ thế nào?

Lẩm Cẩm:
Mắt ngành y, mắt công an
Nhìn đâu cũng thấy kẻ gian, vi trùng

Khờ:
Ông rõ lẩm cẩm, tôi hỏi một nơi ông trả lời một nẻo, thế là thế nào?

Lẩm Cẩm:
Tôi nói bệnh nghề nghiệp ấy mà. Ông An Chi được xem là một học giả uyên thâm chữ Hán, nên ông ấy nghe một tiếng Việt thì tìm cách giải thích nó xuất phát từ một tiếng Hán nào ấy mà. Gặp ông già hay cãi Laiquangnam Lai thế nào cũng gọi là kẻ đội Háng cho mà xem!

Khờ:
Ông nói rõ hơn đi nào !

Lẩm Cẩm :
Này nhé, trước hết một từ ghi trong từ điển là giải thích ngữ nghĩa người ta đã và đang dùng. Đôi ba từ xuất phát từ điển tích hoặc biến nghĩa của một từ đầu tiên, cái đó gọi là từ nguyên của từ. Ba bộ tự điển mà ông An Chi nhắc tới đều xem “ kỳ cục “ là một từ thuần Việt với nghĩa chính: lạ mà dỡ hơi, thiên về chê. Chỉ có ông An Chi cho rằng “ kỳ cục” là do chữ Hán : cuộc cờ. Thế là ông ấy suy diễn : 棋局奇局 ( kỳ cục kỳ cục : thế cờ lạ mắt) là cách chơi chữ để khen điều mới lạ vốn đầu tiên dùng khen một thế cờ mới và hay!

 

1.Thứ nhất : hình như ông ấy ít chơi cờ tướng nên quên cách dùng tiếng Hán 棋局 ( kỳ cục). Trong tiếng Hán “ kỳ cục” là cách đi những nước cờ liên tiếp tạo nên thắng hoặc thua trong trận đấu cờ. Bình phong mã là một kỳ cục, Đương đầu pháo cũng là một kỳ cục, và rất nhiều loại kỳ cục khác nữa. Cục được giới cờ tướng gọi là cuộc hoặc thế. Cho nên “ kỳ cục “ dịch ra là cuộc cờ, thế cờ. Bản thân từ kỳ cục của tiếng Hán là một danh từ, nên nó trung tính, chẳng có nghĩa khen chê gì trong từ “kỳ cục” ở tiếng Hán cả.
Nó khác với chữ Nôm 奇局 kỳ cục là một tính từ, nghĩa là lạ mà kệch cỡm, dỡ hơi, không thể tưởng tượng nổi. Kỳ cục là tiếng thuần Việt với khái niệm na ná trên đã mượn tiếng Hán để ký âm. 奇 Kỳ tiếng Nôm mượn chữ Hán nhưng nghĩa không phải là cờ mà nghĩa là khác thường. Kỳ lạ, kỳ quặc, kỳ cục đều tương tự một nghĩa, nên trong tiếng Nôm đều mượn chữ 奇 để ký âm các từ này . 局 cục tiếng nôm có nghĩa là kệch cỡm, dỡ hơi, cục cằn. “Kỳ cục” là một tính từ kép. Mượn chữ Hán để ký âm thì mục đích chính là trùng âm chứ không phải trùng nghĩa. Cho nên âm đọc giống nhau nhưng nghĩa tiếng Nôm khác với một từ tiếng Hán; đó là nguyên tắc khi viết và đọc chữ Nôm. Chỉ khi nào trùng âm trùng nghĩa mới gọi là từ Hán- Việt.( Ngay cả âm cũng được Việt hoá, na ná âm vùng Quãng Châu, chứ không giống hoàn toàn và khác hẳn âm Bắc Kinh)

2. Tiếp đến: Tiếng Hán có tới 108 chữ khác nhau cùng đọc là Kỳ, nhưng chỉ có một chữ kỳ 奇 mang nghĩa lạ nên ta mượn chữ này để viết âm kỳ, còn 107 chữ có âm kỳ khác thì không dùng trong đó có chữ kỳ 棋 với nghĩa là cờ.
Xét về từ loại thì 棋局 kỳ cục và 奇局 của chữ Hán là một danh từ kép, trong khi 奇局 kỳ cục của chữ Nôm là một tính từ kép.

Khờ:
Cho nên Việt kỳ cục khác với Háng kỳ cục phải không?

Lẩm Cẩm:
Đúng vậy, những nhà làm tự điển đi trước không giải thích từ nguyên vì đó là từ thuần Việt, làm gì có từ nguyên mà giải thích, chỉ giải thích khái niệm chứ không phải họ dốt chữ Hán như bác An Chi nói liều.
Ta biết rằng chữ Nôm là mượn hình thức chữ Hán để ký âm, cũng như ngày nay ta mượn mẫu tự La Tinh để ký âm vậy. Xét về từ nguyên thì tiếng Việt có tiếng / kì cục/ trước để diễn đạt khái niệm khác thường nhưng hàm nghĩa chê bai, sau đó mới mượn chữ 奇 để ký âm kỳ. Đối với tiếng Nôm thì cho dù mượn trong 108 chữ kỳ nào của tiếng Hán cũng được cả, chữ cục cũng tương tự. Tuy nhiên chọn chữ 奇 có nghĩa là lạ, để người Hán có đọc thì hiểu chữ kỳ này không phải là cờ nên nghĩa kỳ cục 奇局 của tiếng Việt không liên quan gì đến kỳ cục 棋局 của tiếng Hán.
Tôi rất tôn trọng học giả An Chi ở đôi lần giải thích từ nguyên, tuy nhiên nhiều lần giải thích tào lao. Cụ thể lần này đã chê bai các đàn anh dốt tiếng Hán là quá đáng. An Chi cho rằng đó là cách chơi chữ của người xưa mà quên rằng từ kỳ cục dùng trong giới bình dân khi nói là chính, tác giả chưa chỉ ra trong văn bản viết nào thời phong kiến có từ kỳ cục với nghĩa khen ngợi. Người bình dân mà biết chơi chữ Hán mới là kỳ cục.

Ta cũng thấy người Việt thường dùng từ láy: kỳ kỳ , kỳ cục đều láy âm / cơ/ cũng như là lạ, trục trặc , lắt léo… Cục cũng là một hình vị trong tiếng Việt. Nghĩa chính của nó là một vật thể nhỏ: cục đất, cục gạch… Tính từ thì có cục kệch, cục súc, cục cằn… phần lớn mang sắc thái xấu.
Chính người đi cắm đầu xuống đất, mới giải thích ngược ngạo từ nguyên như thế: lấy râu ông nọ cắm cằm bà kia.
Lấy nghĩa chữ mượn ký âm của nước này để giải thích nghĩa của một từ trùng âm nước khác chỉ là chuyện nói hài trong bàn nhậu. Ví dụ như tôi nói chữ “ cút “ của tiếng Việt là mượn từ chữ “ cut” của tiếng Anh, vì chữ cut của tiếng Anh có nghĩa là cắt rời ra , nên ta mượn để nói cút đi!

Khờ:
Nếu ông giải thích từ nguyên chữ cút như thế thì khờ như tôi cũng bảo ông cút đi, xéo ngay..đừng có tài khôn tài khéo!
Tóm lại là ông An Chi giải thích chữ kỳ cục một cách rất kỳ cục. Hễ mỗi lần nghe : vì đại cục…Tui liên tưởng tới cái cục gì đó to mà thúi hoắc!

Lẩm Cẩm:
Không riêng gì việc này, ngày nay nước ta có nhiều chuyện kỳ cục lắm!

Khờ:
Dẫn chứng?

Lẩm Cẩm:
Nhiều trí thức Việt Nam không quan tâm đến chuyện quốc gia đại sự như tham nhũng tràn lan, cưỡng chế đất dân trái phép, bất công đối xử, ma tuý, đạo đức suy thoái ….Vài ngày thấy một vị trí thức đưa lên một chuyện tầm phào để dư luận tập trung chửi như trí thức Bùi Hiền, Hồ Ngọc Đại … làm quên đi những chuyện đáng chửi khác quan trọng hơn.

Khờ:
Khờ và Lầm Cẩm như tôi với ông, ngồi lê tán nhảm đã đành, trí thức Việt Nam cũng kỳ cục ghê!

 

Lẩm Cẩm Tử Lê Nghị

 

Đăng bởi nguyenlacthovan

Sống không cạn chén trọn tình. Chết ai tri kỷ rượu nghiêng rưới mồ? ...... Sinh tiền bất tận tôn trung tửu Tử hậu thùy kiêu mộ thượng bôi (Đối tửu - Nguyễn Du)